SDS Lokaal

Bezig met laden van kaart...

Bezig met laden

Nieuwsbrief

* Emailadres

* Relatienummer

* Postcode

* Huisnr

Lijst
SDS info (voor donateurs)SDS persberichten

Fotoalbum

Zelfstandig leren werken

Het is belangrijk om het leren zelfstandig te werken als een apart leerdoel voldoende prioriteit te geven. Soms wordt op school één-op-één begeleiding voornamelijk gericht op het aanleren van nieuwe vaardigheden. Hoe belangrijk dit ook is, op het moment dat zelfstandig werken een belangrijk doel is, zou je ook in de één-op-één situatie meer nadruk moeten gaan leggen op het zelfstandig leren werken bij taken die het kind al redelijk goed beheerst.

Een tweede punt is de timing van aandacht. Het komt nogal eens voor dat leerkrachten en begeleiders veel aandacht geven aan het kind op het moment dat het niet werkt (in de vorm van uitgebreide aansporingen) en nauwelijks aandacht als het kind wél werkt. Onbedoeld kan dit contra-productief werken. Dit mechanisme kun je als leerkracht of begeleider bewust doorbreken. Let erop dat je het kind regelmatig positieve aandacht geeft op het moment dat het (nog) taakgericht bezig is.

Daarnaast kun je, op het moment dat het kind moet worden aangespoord omdat het afgeleid is geraakt, gebruik maken van een kaartje met daarop een symbool (of het geschreven woord) voor ‘doorwerken’. Daarmee kan de leerkracht of begeleider het kind aansporen zonder tegelijkertijd veel aandacht te geven in de vorm van aankijken of praten. Het is hierbij aan te bevelen deze werkwijze eerst in een één-op-één begeleidingssituatie in te oefenen en dan pas naar de klas te verplaatsen. Hieronder een beschrijving van deze aanpak bij een jongen in groep 2 bij het leren maken van twee werkbladen achter elkaar, zonder tussendoor aandacht te vragen.

Het is zaak om zelfstandig werken eerst in één-op-één situaties op school (én thuis) te gaan opbouwen. Hij moet bijvoorbeeld leren dat hij pas na twee werkbladen (i.p.v. één) bevestiging kan krijgen. Je doet de werkbladen (waarvan je weet dat hij ze eigenlijk wel zelfstandig zou moeten kunnen) in een multomap met losse bladen. Jeinstrueert hem dat hij het hele boekje moet afmaken (‘Wat moet je doen als deze bladzijde klaar is? Doorwerken’.) Laat hem het blad omslaan bij de instructie). Na deze instructie mag hij zelf starten. Je gaat ondertussen op een paar meter van hem vandaan zitten (en kijkt alleen uit je ooghoeken naar hem, zodat hij het niet merkt). Als hij de twee bladzijden afmaakt voordat hij je erbij roept dan prijs je hem zeer. Als hij na één bladzijde je al weer roept, dan laat je een kaartje zien met een pijl erop en het woord ‘doorwerken’ eronder. Je wijst op het kaartje en zegt ‘doorwerken’. Je kijkt hem daarbij niet aan, je geeft geen complimenten voor het eerste blad. Wellicht moet je in het begin ook nog een gebaar erbij maken alsof je de bladzijde omslaat. Maar probeer de interactie in tijd en aandacht zeer beperkt te houden! Pas als hij tweede blad af heeft complimenteer je hem (maar iets minder uitbundig dan als hij wel direct zou hebben doorgewerkt). Direct daarna herhaal je de hele cyclus met weer twee werkbladen (vergelijkbare werkbladen). Je vertelt hem dat hij heel knap is als hij je pas roept als het boekje helemaal klaar is. Op het moment dat dit werkt (dat hij inderdaad vaker de twee werkbladen afmaakt dan treuzelt of tijdens het werken aandacht trekt) kun je proberen of je helemaal uit het zicht kunt verdwijnen tijdens het werken, bijvoorbeeld door dit in de klas te oefenen als één-op-één begeleider en dan uit de klas weg te gaan (en door het raam te gluren of hij werkt), of door thuis uit de kamer waar je hem laat werken weg te gaan naar een kamer ernaast. Hij mag je dan pas roepen als hij klaar is (verder zelfde procedure). Als dit goed lukt dan wordt deze werkwijze vervolgens in de klas (zonder de één-op-één begeleider) door de groepsleerkracht toegepast.

De intern begeleider (een jaar later in groep 3) vertelt hierover:

Dat ‘doorwerk-kaartje’ was belangrijk. En veel beter structureren wat je van hem verwacht. Dat kaartje inoefenen in de één-op-één werkte ook goed. ‘O juf gaat weg, ik kan het alleen doen’. Dat ‘doorwerk-kaartje’ was niet negatief maar het werkte meer van ‘o ja, ik kan het wel zelf’. (intern begeleider van Auke, groep 3)

Verder is ons advies om aan zelfstandig werken – én daarmee aan uitstel van de behoefte aan aandacht – niet alleen op school maar ook thuis te werken. Dat kan met werkjes of werkbladen, maar ook in de context van alledaagse vaardigheden. Een andere manier om het ‘thuisfront’ in te schakelen is door dagdelen dat het kind goed heeft gewerkt op school te gaan ‘uitvergroten’ door het kind er thuis ook nog eens extra voor te prijzen en belonen.

Belangrijk voor zelfstandig werken op school is zeker ook de materiaalkeuze: materiaal of werkbladen moeten duidelijk gestructureerd zijn en niet te complex (het kind moet niet op te veel verschillende zaken hoeven te letten; niet te veel items per werkblad; behapbare porties). Verder kun je, om het aantal taken dat het kind moet doen voordat het weer aandacht krijgt (of de tijd die het aan een bepaalde activiteit moet besteden) op te rekken, dit visueel zichtbaar maken (in het materiaal zelf; door een takenlijst te gebruiken of door een aantal mandjes met in ieder ervan een taak klaar te zetten; door een (kleuren)klok). Voor het bevorderen van zelfstandig werken kan een duidelijke structuur zeer bevorderlijk zijn.

Tot slot: Leren zelfstandig te werken is een lange termijn project. Een lange adem is cruciaal en er kunnen zeker ook tussentijdse terugvallen zijn. Het is belangrijk om op dit gebied met kleine stapjes vooruit te willen gaan en haalbare doelen te stellen die afgestemd zijn op het betreffende kind.


Meer lezen over leren zelfstandig werken
In de special bij Down+Up met de titel Grenzen van Integratie wordt op pagina 30-33 veel uitleg gegeven over het begeleiden van het leren zelfstandig werken. De special is gebaseerd op onderzoek naar problematische situaties in het regulier onderwijs, maar een groot deel van de adviezen zal zowel op een reguliere als in een speciale school effectief kunnen zijn. Ook te bestellen via de webshop.

Reacties plaatsen niet mogelijk